داستان راستان – مرتضی مطهری

دریافت: جلد اول، جلد دوم

نام این کتاب را به اعتبار اینکه غالب قهرمانان این داستان‌ها کسانی هستند که راست‌رو و بر صراط مستقیم می‌باشند و در زبان قرآن کریم «صدیقین» نامیده شده‌اند، «داستان راستان» گذاشته‌ایم. البته از آن جهت هم که معمولاً طالبان و خوانندگان این گونه داستان‌ها افرادی هستند که می‌خواهند راست گام بردارند و این کتاب برای آن‌ها و به خاطر آن‌هاست، ما می‌توانیم این داستان‌ها را «داستان راستان» بدانیم …

از مقدمه‌ی جلد اول

از مدت‌ها پیش که اسمش به گوشم خورده بود می‌خواستم بدونم در مورد چیه؛ چون با اینکه کتاب‌هاش رو نخونده بودم ولی از اسم کتاب‌هاش که شنیده بودم، فکر نمی‌کردم مطهری بشینه کتاب قصه بنویسه!

من گفتم چرا؟ مگر چه عیبی دارد؟ گفتند اثری که به نام تو منتشر می‌شود لااقل باید در ردیف همان اصول فلسفه باشد؛ این کار برای تو کوچک است. گفتم مقیاس کوچکی و بزرگی چیست؟ معلوم شد مقیاس بزرگی و کوچکی کار در نظر این آقایان مشکلی و سادگی آن است و کاری به اهمیت و بزرگی و کوچکی نتیجه‌ی کار ندارند… متأسفانه این طرز تفکر -که جز یک بیماری اجتماعی و یک انحراف بزرگ از تعالیم عالیه‌ی اسلامی چیز دیگری نیست- در اجتماع ما زیاد شیوع پیدا کرده…

اینکه اینجا در موردش نوشتم هم علتش همین بود که اگه یکی مثل من نمی‌دونه چیه، مطلعش کنم تا ببینه بالاخره می‌خواد بخوندش یا نه؟
چیزی در حدود ۹۵٪ از این ۱۲۵ داستان به منابع اسلامی بر می‌گرده و چند داستان دیگه که نویسنده فکر کرده می‌تونه مثل بقیه تأثیرگذار باشه، بهش اضافه شده. ولی هدف اصلی که نویسنده دنبال می‌کرده این بوده که یه کتاب اخلاقی بنویسه،

نه به‌صورت «بیان» بلکه به‌صورت حکایت و «داستان».

از طرف دیگه چه برای کسانی که می‌خوان در عمل مسلمون باشن و چه برای کسانی که به اصول اسلام مقید نیستن و برداشتشون از اسلام محدود می‌شه به رفتارهایی که از به اصطلاح مسلمون‌ها، حرف‌هایی برای گفتن داره.

این داستان‌ها علاوه بر آنکه عملاً می‌تواند راهنمای اخلاقی و اجتماعی سودمندی باشد، معرف روح تعلیمات اسلامی نیز هست و خواننده از این رهگذر با حقیقت و روح تعلیمات اسلامی آشنا می‌شود و می‌تواند خود را، یا محیط و جامعه‌ی خود را با این مقیاس‌ها اندازه بگیرد و ببیند در جامعه‌ای که او در آن زندگی می‌کند و همه‌ی طبقات خود را مسلمان می‌دانند و احیاناً بعضی از آن طبقات سنگ اسلام را نیز به سینه می‌زنند، چه اندازه از معنی و حقیقت اسلام معمول و مجری است.

داستان‌های جلد اول نسبت به جلد دوم، کوتاه‌تر و از نظر من جالب‌تر، تأثیرگذارتر و خوندنی‌تر هستند. با توجه به فاصله‌ای که بین انتشار و حتی نوشتن دو جلد افتاده و با در نظر گرفتن این موضوع که نویسنده از استقبال خوب خوانندگان از جلد اول اطلاع داشته، من به شخصه احساس می‌کنم توی نگارش این کتاب هم مثل اجرای برنامه‌های «صندلی داغ» و «شب شیشه‌ای»، از نتیجه‌ی اولیه‌ی کار استفاده‌ی ابزاری شده!
اگه یادتون باشه اون اوایل که «صندلی داغ» اجرا می‌شد و مهمون‌هاش افراد شناخته شده‌ای بودن، خیلی بیشتر از الان بیننده داشت. «شب شیشه‌ای» هم چند بار همچین کاری رو انجام داد ( مثلاً توی برنامه‌هایی که مهمونشون توکلی یا فرمانده‌ی سپاه بود).
منظورم اینه که اول چیزی رو نشون می‌دن که «مردم دوست دارن ببینن» و بعد که مخاطشون رو جذب کردن، چیزی رو
نشون می‌دن که «دوست دارن مردم ببینن»! البته این در مورد «صندلی داغ» بیشتر صادقه.
نمی‌خوام بگم کاملاً با این کار مخالفم؛ چون بعضی جاها کارشون خوب از آب در اومده؛ ولی توی «صندلی داغ» کاملاً احساس کردم شبکه‌ی دو داره از مخاطبش سوء استفاده می‌کنه!
خودمم فکر می‌کنم یه ذره داغ کردم دارم شورش رو درمی‌یارم؛ اینم می‌دونم که مطهری هم اگه روی استقبال از جلد اول، حساب کرده باشه؛ قصد بدی نداشته؛ ولی چی‌کار کنم این تئوری توطئه بدجوری تو گلوم گیر کرده بود نمی‌تونستم جلوی خودمو بگیرم!!بگذریم!
فقط در مورد این قضیه همین رو بگم که داستان‌های جلد دوم به جز چندتاشون، به هیچ وجه مایه‌ی داستان‌های جلد اول رو ندارن و بیشتر از اینکه یه حکایت تعریف کنه، تاریخ اسلام رو بیان کرده. البته من به شخصه با این موضوع مشکلی نداشتم و برام جالب بود که از این موارد هم مطلع بشم؛ ولی گفتم که نگید نگفت!
و در آخر یه توضیح دیگه که نویسنده در مورد این اثر داده:

این مطلب را هم بگویم که اکثریت قریب به اتفاق این داستان‌ها، جنبه‌ی مثبت دارد و فقط دو سه داستان است که جنبه‌ی منفی دارد، یعنی از نوع ادبی است که لقمان آموخت؛ که با نشان دادن یکی نقطه‌ی ضعف اخلاقی، تنبه و تذکر حاصل می‌شود…

درهمین رابطه: «داستان راستان» استاد مرتضی مطهری به‌نظم درآمد